اوليا بدانند آموزش ابراز وجود و جرأت و جسارت
کلیه حقوق مادی و معنوی این سایت متعلق به پیش دبستانی و دبستان غیردولتی پسرانه نیکان کرج می باشد
از نظر تعریف به توانایی در ابراز نظر و درخواست و ایستادن برای حفظ حرمت و طلب حق و حقوق خود بدون
تجاوز به حریم و حق و حقوق دیگران جرأت و جسارت گفته می شود.
یکی از مشکلات اصلی افراد کمرو وخجالتی کمبود جرأت و ابراز وجود است. برای پرورش و تقویت چنین ویژگی
رعایت نکات زیر کمک کننده خواهد بود.
به او بیاموزید که قرار نیست همه او را دوست داشته باشند :
چگونه از پیامهای « من» استفاده کند:
 
او را با حق و حقوقش آشنا کنید :
در هر جامعه ای چه کودکان و چه بالغین دارای یک سری حق و حقوق اولیه انسانی هستند و پدر و مادر (و
مسئولین جامعه) بایستی در بطن زندگی آنها را به فرزندان خود منتقل کنند که مهمترین آنها عبارتند از:
- با احترام و حرمت با او برخورد شود. هیچکس حق ندارد دیگری را مورد تحقیر، سرکوفت و تمسخر قرار دهد و
به او بی احترامی کند و یا در او احساس گناه، حماقت و نادیده گرفته شدن بکند (مگر اینکه طرف مقابل به حریم و
حرمت فرد تجاوز نماید.)
- هر انسانی حق دارد که اشتباه کند ولی بایستی نتایج و پیامدهای آن را نیز بپذیرد و مسئولیت آن را خود به عهده
گیرد.
- هر فردی می تواند بدون اینکه احساس گناه یا خودخواهی بکند، به خواسته دیگران جواب رد دهد و نه بگوید.
- فرد می تواند بدون اینکه احساس بدی بکند، نظر خود را عوض کند (اوّل بستنی می خواستم ولی حالا می بینم
شکلات می خوام و ...)
- حق دارد خواسته خود را ابراز کند ( و در نظر دارد که طرف مقابل حق دارد جواب رد بدهد.)
- شنیده شود و جدی گرفته شود.
- بدون اینکه احساس بدی بکند اگر موضوعی را متوجه نمی شود، آن را ابراز کند و درخواست توضیح و اطلاعات
بیشتر کند.
بایستی کودک متوجه این موضوع شود که قرار نیست با همه دوست باشد و همه او را دوست داشته باشند و یا همه
را از خود راضی نگه دارد. همین که با دیگران دوستانه و محترمانه رفتار کند کافی است و داشتن چند دوست خوب
و نزدیک و صمیمی کافی است.
قرار نیست کامل و بی عیب نقص باشد:
کودک بایستی دریابد که هیچ انسانی کامل نیست و هر کسی دارای توانایی ها و ضعف هایی است و در زندگی همین
که تلاش کنند بهترین خود باشند کافی است و اشتباه و شکست آخر دنیا نیست و ما از طریق اشتباهات خود به کمال و
موفقیت می‌رسیم.
مسائل و حوادث را شخصی نکند:
برخی از کودکان (خصوصاً افراد خجالتی) هر نوع اشکال و خراب شدن کارها و وقایع ناخوشایند را به خود گرفته و
خود را مقصر می پندارند (مثلاً جدا شدن پدر و مادر، تصادف رانندگی، خراب شدن غذا و ....). به کودک بایستی
توضیح داده شود که ما بر روی بسیاری از چیزها کنترل و اثری نداریم و بایستی بدون مقصر خواندن کسی واقعیت را
همانطور که هست پذیرفت و اگر کاری از دستمان برمی آید و مسئولیت و وظیفه ما نیز هست، تلاش خود را نماییم و
بیش از توان خود هم توقع و انتظار نداشته باشیم.
بایستی از طریق تمرین (خصوصاً بازیهای نمایشی) در شرایط و موقعیتهای نامناسب با دیگران به کودک آموزش داد
تا نظر و احساس خود و علت و چرایی آن را از طریق بکار بردن جملات اوّل شخص با حفظ آرامش و با جدیت و
صلابت ابراز کند.
چند مورد از این موقعیتها و ابراز خود به قرار زیر هستند :
- کودک مورد بی‌محلی دوستش قرار می گیرد : « من دلم می گیره (احساس) وقتی نمی خوای با من صحبت کنی
(عامل). چون فکر می کردم با هم دوست هستیم (چرایی).»
- به کودک گفته می شود که بایستی شکلاتش (یا مدادش و ..) را بدهد در غیر این صورت مورد اذیت قرار خواهد
گرفت : « من از اینکه تهدید می کنی عصبانی هستم و کسی حق نداره به زور از کسی چیزی بخواد
- کودک مورد تمسخر و ریشخند قرار می گیرد : « من احساس شرم و خجالت می کنم وقتی به من می خندی و
«.خندیدن به دیگران کار درستی نیست
خواسته خود را بیان کند:
بتدریج بایستی به کودک آموزش داد که علاوه بر ابراز احساس و علت و چرایی آن، خواسته خود را نیز بیان کند،
نظیر :
- از کودک خواسته می شود که از بازی خارج شود یا اجازه بازی با هم داده نمی شود. « من خیلی ناراحت می شم
نمی خوای با من بازی کنی. چون وقتی تو می خوای بازی کنی من قبول می کنم. من می خوام باهات بازی کنم
- به کودک ناسزا و حرف زشت زده می شود : « من خیلی عصبانی می شم وقتی فحش میدی. چون من به تو یا کسی
دیگه حرف زشت نمی زنم. ازت می خوام که این کارت رو متوقف کنی
- دیگری وسیله امانت داده شده را پس نمی دهد: « من ناراحت هستم که چیزی که به تو امانت دادم، پس نمیدی. من
الان خودم اونو نیاز دارم (یا هدیه تولدم هستش، یا ...) و ازت می خوام که اونو پس بدی
- کودک مثلاً بدلیل نمره پایین گرفتن مورد تمسخر یا دست انداختن می شود: وقتی منو دست می اندازی یا مسخره ام
می کنی دلسرد و غمگین می شوم. چون من بیشترین تلاشم رو می کنم ( یا مریض بودم) و می خوام که دست از
مسخره کردن برداری. بتدریج به کودک آموزش دهید که حتی در ابراز احساسات خوب و مثبت خود نیز از این گونه
پیامها استفاده کند (مثلاً « از اینکه بعد از مدرسه می خوای با هم بازی کنیم خیلی هیجان زده و خوشحال هستم. چون
میدونم بهمون خیلی خوش میگذره»).
الگوی خوبی برای او باشید:
کودکان ضبط صوتهای بسیار قوی و حساسی هستند و آنچه را که می بینند و می شنوند (خصوصاً از والدین خود)
درون ذهن و حافظه خود ضبط می کنند و از آنها به عنوان الگو استفاده می کنند. در خانواده ای که اصول تربیتی
مستبد و دیکتاتوری حاکم است معمولاً کودک یا فردی ضعیف و توسری خور بار خواهد آمد و یا پرخاشگر و مهاجم.
بایستی آن روز را که فرزندمان شروع به نه گفتن به ما می کند و در برابر حق و حقوق خود می ایستد جشن بگیریم
و نه اینکه فکر کنیم فرزندمان خیره سر و یاغی شده است. اگر تصمیم و رفتار کودک برخلاف میل و اشتیاق ما است
ولی برخلاف قواعد و اصول مهم نیست آن را باید به فال نیک گرفت و فقط با ذکر نظر و عقیده خود، به نظر و
تصمیم او احترام گذاشت (حتی اگر بدانیم صد در صد اشتباه خواهد بود). مثلاً زمانی که کودک اشتها ندارد و یا به
غذایی یا انجام کاری غیرضروری علاقه‌ای ندارد نبایستی به او اصرار کرد. اما بایستی در برابر آن دسته از قواعد و
مقررات مهم خانواده با ثبات و سرسخت بود. کودک از طریق مقررات و قوانین با ثبات و در عین حال درست،
منطقی و منصفانه با حق و حقوق خود آشنا شده و در مطالبه آنها استوار و صبور خواهد شد. بایستی هر اقدام و رفتار
جسورانه (و نه پرخاشگرانه) کودک مورد تأیید، تشویق و تحسین قرار گیرد.
توجّه: با آموزش نحوه ابراز وجود و نظر خود، اعتماد به نفس کودک افزایش یافته و جسورتر می‌شود و جلوی
بسیاری از زورگویی های همسالان خودبخود گرفته می شود.
نکته: اگر فرزندتان بیشتر دور و بر کودکان ریاست طلب و سلطه‌جو است، فرصتهایی بوجود آورید که با دوستان و
همبازیهایی که کمتر چنین ویژگی را دارند باشد تا این توانایی در او تقویت شود و بتواند خودش باشد. برای کودکان
خجالتی و کمرو بهتر است در هر نوبت بیش از یک همبازی یا دوست برای بازی دعوت نشود.
کمرويي، خجالت، ترسويي، اضطراب و ترس از مدرسه
تاليف: دکتر سيد اصغر ساداتيان
انتشارات ما و شما